Μήπως όλοι σκεφτόμαστε με χαζό τρόπο;
Είναι ένα άτομο με υψηλό IQ έξυπνο σε όλους τους τομείς της ζωής του;
Ο άνθρωπος είναι ίσως το πιο “έξυπνο” ον που γνωρίζουμε αυτή την στιγμή, και κάπου εδώ στο σήμερα, το 2026, έχουν ζήσει περίπου 117 δις άνθρωποι πάνω στην Γη.
Πώς είναι εφικτό όμως, παρόλα αυτά, το 100% αυτού του πληθυσμού να είναι/ήταν “χαζοί” σε τουλάχιστον έναν κλάδο της ζωής του;
Γνωρίζουμε νομπελίστες οι οποίοι… Ενώ από την μία πλευρά βοήθησαν με την συνεισφορά τους χιλιάδες ανθρώπους! Από την άλλη… Οι απόψεις τους ήταν κάπως… Αντιφατικές… Θα πω. Από αυτό που προσέφεραν, ώστε να το παραθέσω όσο πιο ευγενικά γίνεται!
Άλλοι πάλι, ακόμα και άτομα που έχεις στο μυαλό σου, λες πω.. πω! Αυτός είναι πανέξυπνος, πώς την πάτησε έτσι; Σε κάποια πιθανόν απρόσμενη κατάσταση που άκουσες για αυτόν.
Το καλό σε όλη αυτή την υπόθεση είναι ότι δεν υπάρχει τίποτα το παράξενο σε αυτή την συμπεριφορά τελικά… Και ο λόγος;
Είναι απλά ο μηχανισμός με τον οποίο λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος, και μάλιστα μας τον έχει διδάξει, ήδη από το ~470 π.Χ. ο Σωκράτης.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή - και τι εννοώ με τα παραπάνω!
Ο εγκέφαλος δεν είναι τίποτα άλλο από μία μονάδα επεξεργασίας με ενσωματωμένη μνήμη RAM και σκληρό δίσκο.
Ναι… Ναι..
Όσο απλοϊκό και αν τα λέω και “απαξιωτικό”, η μοντελοποίησή του για να συνεννοηθούμε, μπορεί να είναι τόσο απλή! Και ελπίζω ότι θα καταλάβεις γιατί θα χρησιμοποιήσω αυτή την μεταφορά.
* Σημείωση για τους OCD φίλους που ήδη έχουν αρχίσει να βρίσκουν bug στον συλλογισμό μου.
α) Δεν λέω ότι είναι και von Neumann machine 😋, chill down my friends, μία απλούστευση γίνεται για την παρακάτω σκέψη. β) Προσπερνάω επιδεικτικά την θεωρία “κεραίας” για τον εγκέφαλο.
Πάμε πάλι πίσω στα δικά μας!
Άρα κάνει πράξεις (σκέψεις) στον πυρήνα του (CPU), αποθηκεύει πρόχειρα ό,τι χρειάζεται για τις εν πράξει ενέργειες (μνήμη RAM) και όταν έχει τα αποτελέσματα που θέλει, τα αποθηκεύει στον σκληρό (HDD, ή για τους πιο σκληροπυρηνικούς SSD) και συνεχίζει την καθημερινότητά του…
Όταν εμφανιστεί κάτι στο μέλλον, ένα pattern, προσπαθεί να το θυμηθεί με το να ψάξει κάπου εκεί στα πεταμένα με σκόνη μπαούλα μέσα στους δίσκους, και αν το καταφέρει τότε το πάει για επεξεργασία πάλι στο παρόν.
Ωραία…!
Τι ωραία δηλαδή βασικά… Δεν βγάζει νόημα όπως σου τα έθεσα με τα παραπάνω…
Ή μήπως μπορεί κάπου να καταλήξει;
Για να δούμε..
Λοιπόν, αφού είναι μία μηχανή όπως είπαμε, θα πρέπει να έχει και περιορισμούς, σωστά;
Σαφώς!
Πάμε με έναν από τους πρώτους, και μάλιστα αγαπημένος μου!
Θεμελιώδης Νόμος #1
Εκείνος, που UI/UX developers έχουν σαν εργαλείο, αν και έχει τις ρίζες του πάνω στις σχολές της ανθρώπινης ψυχολογίας, και μπορεί εύκολα να εκφραστεί με μαθηματικά.
Πρώτη φορά άκουσα για αυτό σε μία ημερίδα, τότε που ήμουν ακόμα στην σχολή σαν μηχανικός.
Ο ομιλητής εμφάνισε μία και μόνο διαφάνεια που έδειχνε αυτό:
$$ 7 + - 2 $$Κάνοντας ταυτόχρονα την εξής ερώτηση:
“Ποιος μπορεί να φανταστεί τι βλέπουμε;”
Υπήρξε για λίγο σιγή και μετά εξήγησε την προέλευσή του. Είναι η οπτικοποίηση του Miller’s Law.
Οκ… Και τι λέει αυτός ο ψυχολογικός νόμος;
Κάτι πάρα πολύ απλό!
Ότι ο μέσος άνθρωπος ανά χρονική στιγμή, μπορεί να έχει στην ενεργή μνήμη του πληροφορίες με τις οποίες να μπορεί όντως να ασχοληθεί, περίπου 7 στον αριθμό, με μία απόκλιση συν-πλην 2.
Άρα όταν προσπαθούμε να λύσουμε ένα πρόβλημα, π.χ. να βρούμε υπέρ και κατά σε κάτι που μπορεί να μας προβληματίσει, με δεδομένο ότι δεν είμαστε ο Άινσταϊν, θα έχουμε από 5 μέχρι 9 διαφορετικές παραμέτρους στο μυαλό μας που χρησιμοποιούμε για να βγάλουμε συμπέρασμα.
Ας μην κρατήσεις τόσο το 5 έως 9, οκ, μπορεί όντως να χρησιμοποιεί αυτούς τους αριθμούς, αλλά εγώ λέω να μείνεις στο κομμάτι του μετρήσιμα πεπερασμένου!
(Για την ιστορία, νεότερες έρευνες όπως του Cowan το κατεβάζουν ακόμα πιο χαμηλά, κάπου στα 4)
Έχεις κάτι να κάνεις, “Σκέφτεσαι τι σου αρέσει σε εκείνο το γκομενάκι;” Εεε… Το μυαλό σου έχει πολύ πολύ πολύ μικρό διαμέτρημα πληροφοριών επεξεργασίας στην διαδικασία αυτή, δεν μπορεί να ασχοληθεί με κάθε δυνατή πληροφορία πάνω σε εκείνη, παρά μόνο στα πιο κομβικά σημεία της.
Και εκεί καταλήγει ένα από τα προβλήματα…
ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΣΚΕΦΤΕΙΣ ΤΑ ΠΑΝΤΑ, ΚΑΤΙ ΘΑ ΣΟΥ ΞΕΦΥΓΕΙ! ΗΡΕΜΑ ΤΟ ΛΕΩ : )
Θεμελιώδης Νόμος #2
Πάμε τώρα στο δεύτερο θέμα…
Από μία παλιά φίλη περίπου το 2020 εκεί κάπου στην καραντίνα έμαθα το:
“Είμαστε οι εμπειρίες και οι επιλογές μας.”
Ένας άνθρωπος που έχει εμπειρίες και έχει μάθει να σκέφτεται στο να λύνει κάποια συγκεκριμένα προβλήματα.
Εεε… όταν πάει να κάνει κάτι καινούργιο, υποσυνείδητα, θα προσπαθήσει να βρει patterns από πράγματα που ήδη γνωρίζει, και εκεί έρχεται ένα από τα ενδεικτικά “λάθη”!
(Το κομμάτι των patterns τείνει στο μοντέλο του Predictive Processing που ίσως είναι πιο ρεαλιστικό από όλα στο τέλος της ημέρας, αλλά για τώρα θα δούμε την “κακή” του πλευρά).
Παρόλο το γεγονός ότι αυτός ο μηχανισμός είναι σημαντικός! Δεν έχουμε καταγεγραμμένα patterns για κάθε νέο με το οποίο πάμε να ασχοληθούμε.
Και έτσι επειδή δεν θέλω να σε αφήσω σε ησυχία! Θα σου δώσω και δεύτερο πρόβλημα στο καπάκι!
Αυτός ο “πανέξυπνος” άνθρωπος έφερε στην μνήμη του υπάρχοντα patterns που είχε, αλλά προσπάθησε να συνεχίσει με την επίλυση ενός προβλήματος που δεν έχει ξαναδεί στην ζωή του.
Εεε! Δεν έχει και το capacity να πάρει πολλές νέες πληροφορίες και να τις επεξεργαστεί, γιατί συχνά δεν έχει και την πολυτέλεια του χρόνου να το κάνει…
Και τι προσπαθεί αντίθετα; Φυσικά, να καλύψει τα κενά με το να κάνει assumptions…!
Και όσο και αν δεν θέλεις να το παραδεχτείς, κάθε εγκέφαλος το κάνει συνέχεια και πολύ!
Εσύ τώρα, που τον βλέπεις σε όλο αυτό, και είναι πράγματα που τα έχεις ξανακάνει και έχεις μάθει, ο εγκέφαλός σου βλέπει τα patterns σε κλάσματα του δευτερολέπτου και ενεργεί με βάση αυτά!
Αν έχεις χρόνο, διάβασε το Blink του Malcolm Gladwell για την λειτουργία του εγκεφάλου σε μόλις μερικά δευτερόλεπτα.
Οπότε συγκρίνεις τα πάθη σου, με τα δικά του! Και μετά τον ρεζιλεύεις δημόσια που δεν ξεπέταξε στα γρήγορα τσακ-μπαμ με τον “σωστό” σου τρόπο την δουλειά που του έβαλες.
Θεμελιώδης Νόμος #3
Ας αφήσουμε τώρα τις διάνοιες να πάρουν μία ανάσα - και να σταματήσουν να φταρνίζονται - οπότε ας πάμε για λίγο και στον κοινό κόσμο.
Είπαμε για τον Σωκράτη στην αρχή, που μας έμαθε το:
“Εν οίδα, ότι ουδέν οίδα”
Κατάλαβες τι είπε ο τύπος δυόμιση χιλιάδες χρόνια πριν;
Καθαρή Σωκρατική ειρωνεία - ένα ρητορικό τρικ - κάτι σαν steal the thunder δηλαδή!
Ήταν τόσο έξυπνος και μπροστά, που όχι μόνο προσπαθούσε να μεταφέρει τους προβληματισμούς του στους άλλους με δημοκρατικό τρόπο!
Αλλά δεν το έπαιζε καν έξυπνος!
Σου έλεγε φίλε, εγώ δεν ξέρω τίποτα, εσύ που ξέρεις την αλήθεια θα μου την πεις; Απλά έχω μερικές ερωτησούλες να σου κάνω στο ενδιάμεσο.
Τι βλέπουμε λοιπόν από αυτό;
Την μαιευτική μέθοδο και πώς αν κάνεις τις κατάλληλες ερωτήσεις, ένας κοινός άνθρωπος σαν εμάς, μπορεί να έχει μία πίστη/άποψη αρχικά, η οποία εύκολα να αναθεωρηθεί.
Με απλά λόγια; Ότι είμαστε “χαζοί” και δεν το ξέρουμε!
Δεν έχουμε σκεφτεί και οργανώσει την σκέψη μας. Με αποτέλεσμα ακόμα και εμείς οι ίδιοι να αντικρούουμε εμάς, αν κάνουμε ερωτήματα που δεν μας είχαν έρθει στην κούτρα μέχρι του παρόντος.
Και ξέρεις γιατί;
Γιατί απλά έτσι λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος!
Θεμελιώδης Νόμος #4
Θα κλείσω - για να μην σε κουράσω αν και θα είχα άλλα τόσα που θα μπορούσα να πω - με το να πάμε μία βόλτα τώρα στο mount stupid, και να δούμε αυτή την γραφική.
Τόσο viral που είναι και αυτό, το έχεις ακούσει, σίγουρα! Οπότε δεν θα πω πολλά…
Είναι το Dunning-Kruger effect.
Το φαινόμενο που δείχνει ότι όσο λιγότερα ξέρουμε για ένα θέμα, τόσο μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση έχουμε, άρα όταν επιδεικνύουμε τις γνώσεις μας στους άλλους γινόμαστε και όλο και πιο “χαζοί” στα μάτια τους που βλέπουν την αλήθεια!
Μπορεί μετά από ένα διάστημα τριβής να σταθεροποιείται, αλλά ειδικά στην αρχή, μας ακούνε οι άλλοι και γελάνε! Άσε… Λυπάμαι αν το έμαθες από εμένα!
Μία μικρή λεπτομέρεια που αξίζει να ξέρεις όμως: ο λόγος δεν είναι απλά ότι “ο χαζός νιώθει έξυπνος”. Είναι ότι για να κρίνεις πόσο καλός είσαι σε κάτι, χρειάζεσαι ακριβώς τις ίδιες γνώσεις που θα σε έκαναν καλό σε αυτό!
Δεν τις έχεις ακόμα; Τότε δεν έχεις ούτε το “μέτρο” για να δεις πόσα σου λείπουν.
Όπως είχα ακούσει και πριν μερικά χρόνια στο ραδιόφωνο να λέει κάποιος:
“Η εμπειρία είναι κάτι που όταν το χρειάζεσαι δεν το έχεις, και όταν το έχεις δεν το χρειάζεσαι.”
Α, και για να μη σε κοροϊδέψω: αυτή η απότομη “κορυφή” του mount stupid είναι περισσότερο meme παρά τα πραγματικά δεδομένα των Dunning & Kruger - η αρχική έρευνα δείχνει κάτι αρκετά πιο ήπιο.
Μάλιστα, κάποιοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ένα κομμάτι του φαινομένου είναι στατιστικό τέχνασμα (regression to the mean) και όχι “καθαρή” ψυχολογία.
Οπότε κράτα το και αυτό με μία δόση σκεπτικισμού - ταιριάζει άλλωστε απόλυτα με το θέμα μας!
Σύνοψη
Τι έχουμε μέχρι τώρα;
Κάπως περίεργα μας έβγαλα όλους “χαζούς”, αλλά δεν ορίσαμε τι σημαίνει “χαζός” στο context αυτού του άρθρου.
“Χαζός” λοιπόν, είναι απλά κάποιος που δεν σκέφτεται όπως εσύ και δεν λύνει τα προβλήματα με τον τρόπο που θα τα έλυνες εσύ!
Στο τέλος της ημέρας λοιπόν, κανείς μας δεν είναι “χαζός” - απλά τρέχουμε όλοι πάνω στο ίδιο, πεπερασμένο μηχάνημα, με τους ίδιους ακριβώς περιορισμούς.
Οπότε την επόμενη φορά που θα πεις “μα πώς δεν το σκέφτηκε;”, θυμήσου ότι κάπου, κάποια στιγμή, κάποιος άλλος το λέει κι αυτός για σένα!
